Μόνο αυτοί που εθελοτυφλούν μπορούν να παραβλέπουν την ύπαρξη ρατσισμού και ξενοφοβίας και στον τόπο μας. Στα θύματα του ρατσισμού, που είναι η πιο νοσηρή έκφανση του εθνικισμού, συγκαταλέγεται το μέρος των μεταναστών, που δεν έχουν ενσωματωθεί στην κοινωνία της χώρας της παραμονής τους. Οι μετανάστες, συναντούν συχνά την απόρριψη, την περιθωριοποίηση, την γκετοποίηση. Αναπτύσσεται μια τάση ξενοφοβικών και ρατσιστικών συμπεριφορών έναντί τους. Τα φαινόμενα τέτοιων συμπεριφορών δεν είναι πρόσφατα στην Κύπρο. Τα επεσήμανα, ως Επίτροπος Διοικήσεως, πριν από αρκετά χρόνια.
Το γενικότερο θέμα της μετανάστευσης το γνωρίσαμε στην Κύπρο και από τις δυο πλευρές του. Από τις αρχές του περασμένου αιώνα και μέχρι και τη δεκαετία του ΄60 και, στη συνέχεια, πιο έντονα στα πρώτα χρόνια μετά την τούρκικη εισβολή, η χώρα μας ήταν χώρα εξαγωγής μεταναστών, για να λυθούν τα προβλήματα της ανεργίας και της οικονομικής ανέχειας που αντιμετώπιζε το νησί μας. Tώρα, η ροή έχει αλλάξει κατεύθυνση. Σ’ αυτούς τους «ξένους» που μας έρχονται, αρκετοί είναι πρόσφυγες και άλλοι οικονομικοί μετανάστες, νόμιμοι ή παράνομοι.
Το θέαμα αυτών των απελπισμένων ανθρώπων που, για τον άλφα ή βήτα λόγο, εγκαταλείπουν τη χώρα τους, αποτελεί στίγμα για τον πολιτισμό μας. Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι μίασμα. Αυτοί οι άνθρωποι, που καταταλαιπωρούνται, πνίγονται και γίνονται και αντικείμενο άγριας εκμετάλλευσης, αυτοί οι εξαθλιωμένοι πρόσφυγες ή μετανάστες, είναι θύματα κάποιων αδίστακτων ισχυρών Δυνάμεων που αποφάσισαν να επέμβουν στις χώρες τους - με τον ένα ή τον άλλον τρόπον, πρόσφατα ή στο απώτερο παρελθόν - για να εξυπηρετηθούν τα οικονομικά και γεωστρατηγικά τους συμφέροντα. Μπορεί, αρκετοί από αυτούς να είναι θύματα της γεωγραφίας, αλλά η κλιματική αλλαγή έχει επιτείνει το πρόβλημα. Την κλιματική αλλαγή την προκάλεσαν, σε μεγάλο βαθμό, τα αναπτυγμένα κράτη. Εύχομαι να μην έλθει ποτέ η ώρα που τα παιδιά ή τα εγγόνια μας να έχουν την ίδια μοίρα. Ας μας προβληματίσουν οι τεράστιες καταστροφές που έγιναν πριν λίγες μέρες στην Ισπανία και, προηγουμένως σε άλλες χώρες της Ευρώπης.
Τα πιο τραγικά θύματα είναι τα πιο άφταιγα, τα παιδιά. Για τα παιδιά αυτά, το μοναδικό τους πρόβλημα είναι η διασφάλιση του πιο θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος, του δικαιώματος της ζωής. Με κυνηγούν και θα με κυνηγούν οι τραγικές φιγούρες των πνιγμένων παιδιών στα νερά του Αιγαίου και πολλών άλλων. Αισθάνομαι ντροπή για λογαριασμό αυτών των κατοίκων που αντιδρούν, με την ψηφοθηρική συμπαράσταση μερικών πολιτικών, σε κάθε εγκατάσταση κέντρων φιλοξενίας ασυνόδευτων παιδιών στην περιοχή τους. Πραγματικό ελατήριο όλων αυτών των αντιδράσεων δεν είναι η συμπεριφορά αυτών των παιδιών - που οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στον κοινωνικό αποκλεισμό, για τον οποίο φέρει τεράστια ευθύνη το κράτος - αλλά ο φόβος για επηρεασμό των εισοδημάτων τους από την τουριστική βιομηχανία και της αγοραστικής και ενοικιαστικής αξίας των ακινήτων τους. Αυτά τα παιδιά, είναι παιδιά που έχασαν τους δικούς τους, είτε στον πόλεμο είτε στο τραγικό ταξίδι της προσφυγιάς, είτε τους αποχωρίστηκαν για να διασωθούν, τουλάχιστον, αυτά. Δεν ήταν επιλογή τους να βρεθούν μακριά από την οικογένεια και τη χώρα τους.
Μπροστά στο δράμα τους, στεκόμαστε ανάλγητοι. Για να υπερασπίσουμε τα συμφέροντά μας και να διαφυλάξουμε τον δημογραφικό χαρακτήρα της χώρας μας. « Και, λεγόμαστε άνθρωποι, με μυαλό και αισθήματα …». (Κώστας Χατζής).
Αναφέρθηκα, πιο πάνω για την ευθύνη που φέρει το κράτος γι’ αυτή την παραβατικότητα των ασυνόδευτων ξένων ανηλίκων. Υπάρχει ο Κανονισμός του Δουβλίνου που επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις αναφορικά με τον χειρισμό των ασυνόδευτων ανήλικων από τις χώρες που τους φιλοξενούν. Μεταξύ αυτών, είναι και αυτές που αναφέρονται στην ασφάλεια και την κοινωνική τους ανάπτυξη. Δεν αφήνονται σε ένα οποιοδήποτε χώρο, είτε αυτός είναι ξενοδοχείο είτε στέγη ηλικιωμένων, χωρίς επιτήρηση και καθοδήγηση, χωρίς ενασχόληση.
Στο σημείο αυτό, θέλω να κάνω μια παρένθεση και να κάνω ξεκάθαρο ότι δεν παραγνωρίζω τις ιδιαιτερότητες που έχει το πρόβλημα στη μικρή και ημικατεχόμενη πατρίδα μας, λόγω, κυρίως, της απάνθρωπης εργαλειοποίησης, από μέρους της Τουρκίας, των παράτυπων μεταναστών. Παράλληλα, όμως, δεν μπορώ να παραβλέψω τα λάθη και τις παραλείψεις που έγιναν για αντιμετώπιση του προβλήματος. Ούτε υποτιμώ και την άλλη όψη του προβλήματος. Τις σοβαρές κοινωνικό-οικονομικές παρενέργειές του. Όμως, θα πρέπει, κάποτε, να αποδομηθούν μερικοί μύθοι που απηχούν τα πλατιά στρώματα του πληθυσμού. Ο κυριότερος μύθος, σχετικά με τη μετανάστευση, έχει να κάνει με τη διασύνδεση της εγκληματικότητας με τους μετανάστες. Το ότι για μερικές κατηγορίες παραβάσεων ο μεταναστευτικός πληθυσμός έχει μεγαλύτερα ποσοστά εγκληματικότητας από τον εγχώριο, αυτό οφείλεται λιγότερο στη μετανάστευση και περισσότερο στο ότι οι μετανάστες αποτελούν το φτωχότερο και πιο περιθωριοποιημένο κομμάτι της κοινωνίας μας. Σε όλες τις δυτικές κοινωνίες η φτώχεια και η περιθωριοποίηση συνδέονται άμεσα με την παραβατικότητα / εγκληματικότητα, ανεξάρτητα αν αυτοί που ζουν στο περιθώριο είναι μετανάστες ή όχι. Οι επιθέσεις κατά διανομέων φαγητών, που βρίσκονται σε έξαρση τελευταία, δεν διαπράττονται από αλλοδαπούς. Ούτε έχουν οποιαδήποτε σχέση με τον ρατσισμό. Πρόκειται περί βανδαλισμών, με ελατήρια, κατά το πλείστον, ληστρικά.
Ένα ερώτημα, του οποίου η απάντηση απασχολεί, εδώ και καιρό, τους νομικούς και τους πολιτικούς επιστήμονες, είναι πώς ο ρατσισμός, είτε με τη μορφή πράξεων είτε με τη μορφή λόγου, αντιμετωπίζεται. Είναι η άποψη αρκετών που έχουν ασχοληθεί σοβαρά με το θέμα και την οποία ασπάζομαι, ότι ο ρατσισμός δεν εξαλείφεται ούτε με νόμους ούτε με δικαστικές αποφάσεις. Θα πρέπει να ξεριζωθούν οι ρίζες του. Τις ρίζες του, για να τις ξεριζώσουμε, θα τις ανεύρουμε στις σοβινιστικές ιδεοληψίες και τα ξενοφοβικά σύνδρομα που μολύνουν τη σκέψη και που καταστρέφονται μόνο με την κατάλληλη παιδεία, που προσφέρει η πολιτεία - πέραν από τη σχολική εκπαίδευση - ώστε να αγκαλιάσουμε με έμπρακτη αγάπη και αλληλεγγύη αυτούς τους μη προνομιούχους συνανθρώπους μας. Αντιλαμβάνομαι πλήρως ότι τούτο δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί. Απαιτείται μια μακροχρόνια και επίπονη διεργασία. Ιδεοληψίες και προκαταλήψεις δεν ξεριζώνονται από τη μια μέρα στην άλλη.
Όμως, θα πρέπει κάποτε οι άνθρωποι να … «εξανθρωπιστούμε». Να κατανοήσουμε ότι, παρά το ότι ξαπλωθήκαμε σε όλα τα πλάτη και τα μήκη του πλανήτη μας και δημιουργήσαμε έθνη και κράτη, εξακολουθούμε, όλοι εμείς οι άνθρωποι, να ανήκουμε σε ένα είδος, τον Homo sapiens. Οι μεταξύ μας φυλετικές διαφορές είναι γενετικά λίγες, παρά το ότι τα ανθρώπινα όντα τις θεώρησαν σημαντικές, για να καλλιεργηθεί το μίσος εναντίον του «ξένου» και να αναπτυχθεί ο ρατσισμός και ο θρησκευτικός φανατισμός, στο όνομα των οποίων χύθηκαν ποταμοί αίματος. Οδήγησαν στις χειρότερες αποκαλύψεις της ανθρώπινης βιαιότητας. Η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων.
Με αυτό πνεύμα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση το πρόβλημα των μεταναστών, που την απασχολεί εδώ και αρκετό καιρό. Να παραμεριστούν τα εθνικά συμφέροντα των κρατών-μελών της και να εκδηλωθεί - στην πράξη και όχι στα λόγια - η μεταξύ τους αλληλεγγύη, ώστε να βρεθεί μια δίκαιη και ηθική λύση στο πρόβλημα: Πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετωπίσει τα εκατομμύρια μεταναστών που είναι κατεσπαρμένα στις χώρες της. Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος, πρώην καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σε άρθρο του, ημερομηνίας 20/11/2005, στο «Βήμα» των Αθηνών, διερωτήθηκε πώς θα βολευτεί αυτό το «δια-έθνος», όπως το αποκάλεσε, με πληθυσμό ισοδύναμο μιας μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας, ανάμεσα στους εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο άρθρο του θέτει θέμα επανεξέτασης των εννοιών του ευρωπαίου πολίτη και της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τούτο, βέβαια, απαιτεί «γενναίες τροποποιήσεις του φαντασιακού συνανήκειν και, κυρίως, μια διαφορετική εννοιολόγηση του έθνους. [...] Τώρα το έθνος χρειάζεται να εννοιολολογηθεί εκ νέου, έτσι ώστε να επιτρέπει νέα, διαφοροποιημένα πολιτισμικά και σύνθετα συνανήκειν».
Η πολυπολιτισμικότητα των κοινωνιών είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής μας, της εποχής της παγκοσμιοποίησης. Η εποχή της εθνικής καθαρότητας, την οποία πλήρωσε ακριβά η ανθρωπότητα, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Άνθρωποι, καταγόμενοι από διάφορες χώρες με διαφορετικές θρησκείες, γλώσσες και πολιτιστικές καταβολές, καλούνται να συμβιώσουν στην χώρα που κατοικούν και να συνεργαστούν για επιδίωξη κοινών στόχων και επιδιώξεων.
(Φιλελεύθερος, 8/12/2024)