Αξιότιμη κυρία Δήμαρχε,

Ευχαριστώ θερμά εσάς, τον Αντιδήμαρχο και τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου Λακατάμιας για την απόφασή σας να με τιμήσετε. Είμαι βαθύτατα συγκινημένος γι’ αυτήν  την τιμή που μου γίνεται σήμερα και για τα όσα λέχθηκαν για το πρόσωπό μου.

Επιθυμώ, επίσης, να εκφράσω τις ευχαριστίες μου προς τα μέλη της Αναγνωστικής  Λέσχης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λακατάμιας και ειδικά προς τις κυρίες Μαρία Λουκά και Μαρία Αφανιώτου για τη συμβολή τους στην απόφαση να μου απονεμηθεί η αποψινή τιμή. Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να εξάρω το έργο της Αναγνωστικής Λέσχης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λακατάμιας, που το επιτελεί αθόρυβα, σεμνά και κατά τρόπο αξιομίμητο.

Σας ευχαριστώ και για ένα ακόμη λόγο: Γιατί μου δίδετε την ευκαιρία να εξωτερικεύσω σε ένα εκλεκτό ακροατήριο, με την ομιλία μου που θα ακολουθήσει, τις σκέψεις και απόψεις μου για ένα θέμα που είναι ζωτικής σημασίας για τη σωστή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.

Ομολογώ πως δεν  ανέμενα αυτή την τιμή. Δεν υπήρξα μια προβεβλημένη διασημότητα, που να περιφέρεται στους τηλεοπτικούς σταθμούς και να προβάλλεται στις στήλες των εφημερίδων ως έγκριτος νομικός ή συγγραφέας,  ώστε να πληρώ τα κριτήρια, που, κατά κανόνα,  ισχύουν για τέτοιες διακρίσεις.

Αρχίζω, τώρα, την ομιλία μου, που έχει ως θέμα «Η παιδεία των πολιτών».   Ζητώ, εκ των προτέρων, τη συγγνώμη αυτών που, κατά τον ένα ή τον άλλο λόγο, θα ενοχλήσουν τα όσα θα πω. Πρόθεσή μου δεν είναι να κάνω τον από καθέδρας κριτή, αλλά να συμβάλω, με τις μικρές μου δυνάμεις, στην προσπάθεια για   διόρθωση των κακώς εχόντων.
 

Εκλεκτές προσκεκλημένες, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι,

Η  κρίση των πολιτικών θεσμών, που διαχρονικά διερχόμαστε, οδήγησε  στην απαξίωση των πολιτών όχι μόνο προς τους πολιτικούς αλλά και προς την ίδια την πολιτική. Το πρόβλημα έχει τεράστιες διαστάσεις,  γιατί ενώ τους πολιτικούς μπορούμε να τους αλλάξουμε, η πολιτική, ως αξία του δημοκρατικού πολιτεύματος, είναι αναντικατάστατη. Μόνο η πολιτική διαθέτει τους απαιτούμενους μηχανισμούς για την πραγμάτωση της λαϊκής κυριαρχίας. Η πολιτική συνυπάρχει με το δημοκρατικό πολίτευμα και είναι συστατικό του στοιχείο.

Η κρίση των πολιτικών θεσμών επέφερε και αυτό που ονομάζω  κρίση πολίτη. Κρίση υπεύθυνων πολιτών με αίσθηση υποχρεώσεων και δικαιωμάτων.

Το σημερινό πορτρέτο του Κύπριου πολίτη, ελάχιστα διαφέρει από αυτό που είχα περιγράψει σε άρθρο μου, πριν περίπου 34 χρόνια. Στο άρθρο μου, με τίτλο «Πολίτες και πολιτεία», που δημοσιεύθηκε   στις 25/9/1988,  έγραφα και τα ακόλουθα για τη κρίση πολίτη που ταλάνιζε και τότε την κυπριακή κοινωνία: «….Καταντήσαμε μια κοινωνία ακοινώνητων ατόμων. Μια κοινωνία από άτομα με ελαττωμένη πολιτική ευαισθησία, που δέχονται αδιαμαρτύρητα όλα όσα γίνονται και πιστεύουν ανεξέταστα όλα όσα λέγονται. Με άλλα λόγια, μια κοινωνία από άτομα που δεν έχουν την υπόσταση του πολίτη.».

Η κρίση είναι έκδηλη στην καθημερινή ζωή μας, όπου ο άκρατος ατομικισμός, η έλλειψη δημόσιου πνεύματος και η αδιαφορία για τα όσα τεκταίνονται γύρω μας, είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της  γνωρίσματα. Βέβαια, υπάρχουν εξαιρέσεις. Υπάρχουν, για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Ας μην μας παραπλανούν οι διάφορες, κατά καιρούς, κινητοποιήσεις, που είτε είναι κατευθυνόμενες, είτε αποβλέπουν στην ικανοποίηση συνδικαλιστικών ή προσωπικών  συμφερόντων.

Μια παρόμοια συμπεριφορά παρατηρείτο και σε δυο αρχαίες ελληνικές πόλεις: Στα Άβδηρα, που ήταν χτισμένη στις όχθες του Νέστου και στη Σύβαρη της Κάτω Ιταλίας.  Από τον τρόπο ζωής των κατοίκων αυτών των πόλεων, προήλθαν οι χαρακτηρισμοί  «αβδηριτισμός» και «συβαριτισμός».

Γι’ αυτό το κατάντημα, μερικοί θα σπεύσουν να αποδώσουν την ευθύνη στον ίδιο τον λαό, που αποποιήθηκε τα  δικαιώματά του, αμέλησε τα καθήκοντά του και προτίμησε να βολεύεται ως υπήκοος.

Αλλά, πράγματι, είναι ο λαός που φταίει; Πώς φταίει ο λαός όταν δεν καθοδηγείται καταλληλά και οι επιλογές και οι κρίσεις του γίνονται με τα λειψά και παραμορφωμένα στοιχεία που του παρέχονται, κάτω από τον καταιγισμό μιας οπτικής και ακουστικής παραπληροφόρησης; Πώς φταίει ο λαός όταν το τοξικό πολιτικό σύστημα τον αποπροσανατολίζει και τον αποκοιμίζει; Πώς φταίει ο λαός όταν για δεκαετίες τού προσφέρεται μια παιδεία που δεν εκπαιδεύει αλλά παιδεύει;

Για να βγούμε από αυτό το τέλμα, χρειάζεται πολλά να γίνουν. Απαιτείται μια πολυχρόνια διεργασία και μια παιδεία των πολιτών. Όπως ανάφερα και άλλοτε, κοινωνικοί θεσμοί, νοοτροπίες και συμπεριφορές δεν αγοράζονται ούτε εισάγονται. Ούτε μεταφυτεύονται από τη μια μέρα στην άλλη. Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί είναι δύσβατη, γιατί τη δυσχεραίνουν πολλοί παράγοντες, όπως παρωχημένα ιδεολογήματα, η δημαγωγία, ο λαϊκισμός ο ξύλινος συνδικαλιστικός λόγος και, περισσότερο, ο φόβος για το πολιτικό κόστος .

Πρώτιστα, όμως, οι άρχοντες της πολιτείας θα πρέπει, με την όλη συμπεριφορά τους, να αποκτήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, πείθοντάς τους  ότι έχουν και τη θέληση και την ικανότητα να επιφέρουν τις αναγκαίες τομές στον δημόσιο βίο της χώρας. Είναι  αρκετά γνωστό το μέρος των συμβουλών του Ισοκράτη προς τον Νικοκλέα, γιο του φίλου του Ευαγόρα, βασιλέα της Σαλαμίνας, όταν αυτός διαδέχθηκε τον πατέρα του στον θρόνο:  « … την σαυτού σωφροσύνην παράδειγμα τοις άλλοις καθίστη, γιγνώσκων ότι το της πόλεως όλης ήθος ομοιούται τοις άρχουσιν» ( … να παρέχεις στους άλλους, ως παράδειγμα, τη δική σου σωφροσύνη, έχοντας υπόψη ότι  το ήθος ολόκληρης της πόλης εξομοιώνεται με το  ήθος των αρχόντων της ). (Ισοκράτης, Προς Νικοκλέα, παρ. 31).

Με τη λέξη παιδεία δεν εννοώ μόνο τις απλές γνώσεις και πληροφορίες που παρέχει η σχολική εκπαίδευση. Αναφέρομαι σε μια γενικότερη διαρκή παιδεία, αυτό δηλαδή που σήμερα ονομάζουμε «διά βίου μάθηση»,  που μορφώνει πολίτες υπεύθυνους, σκεπτόμενους, καλλιεργημένους, κοινωνικά ευαίσθητους, πολίτες με ιδανικά, αρχές και αξίες, πολίτες που αγαπούν την πατρίδα τους. Πολίτες που εμφορούνται από υγιή πατριωτισμό ο οποίος εκδηλώνεται με πράξεις που θέτουν το γενικό συμφέρον πάνω από το ατομικό. Που δεν σπεύδουν στα δικαστήρια για να προσβάλουν τη μείωση των παχυλών  μισθών ή συντάξεών τους,  ενώ ο διπλανός τους σιτίζεται από τα κοινωνικά παντοπωλεία και δεν έχει στέγη για να κοιμηθεί.

Τις βασικές κατευθύνσεις, που πρέπει να έχει η παιδεία των πολιτών, μας τις υποδεικνύει ο Αριστοτέλης. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, στο έργο του «Πολίτικά»,  ο καλός πολίτης πρέπει να γνωρίζει και να έχει τη δύναμη να άρχει και να άρχεται και να μετέχει και των δυο αυτών. Ο άρχων μαθαίνει την ικανότητα του άρχειν καθ’ ον χρόνο άρχεται. (Αριστοτέλους, Πολιτικά, Γ, 1277a, 1287b). Έτσι, επιτυγχάνεται ο τελικός σκοπός, που είναι, όπως αναφέρει στα «Ηθικά Νικομάχεια»,  το αγαθό της πόλης. Το αγαθό της πόλης είναι μεγαλύτερο και τελειότερο από το αγαθό του ενός πολίτη. (Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια, Α, 1094a). Με άλλα λόγια, το κοινό συμφέρον είναι ανώτερο και σπουδαιότερο του ατομικού, διότι στο κοινό συμφέρον περικλείεται και το ατομικό. 

Πρώτος στόχος της παιδείας είναι η πολιτειακή παιδεία, που αποβλέπει στη δημιουργία ενεργών δημοκρατικών πολιτών.

Στο δημοκρατικό πολίτευμα ο πολίτης έχει σοβαρές ευθύνες να εκπληρώσει. Η πιο σημαντική είναι η ενεργός άσκηση των πολιτικών του δικαιωμάτων. Να μετέχει στη διαμόρφωση της κρατικής βούλησης. Πρωταρχικά,  με τη ψήφο του. Όμως, η ιδιότητα του μέλους του εκλογικού σώματος δεν είναι αρκετή. Να είναι, δηλαδή, πολίτης  μόνο κατά την εκλογική διαδικασία και  στο μεταξύ των εκλογών διάστημα να είναι υπήκοος. Θα πρέπει αδιάκοπα να παρακολουθεί τα πολιτικά δρώμενα. Για όσους αποποιούνται των ευθυνών τους, ισχύει αυτό που έγραψε ο Θουκυδίδης στον Επιτάφιο του Περικλέους: «τον τε μηδέν των δε μετέχοντα (των πολιτικών) ουκ απράγμονα αλλ’ αχρείον νομίζομεν». (Θουκιδίδου Ιστορίαι, Β΄, 40). Κατά μετάφραση Ελευθερίου Βενιζέλου: «εκείνον που δεν μετέχει εις αυτά, δηλαδή στα πολιτικά πράγματα, θεωρούμεν  όχι φιλήσυχον  αλλ’ άχρηστον πολίτην». 

Επίσης, έργο της παιδείας είναι η δημιουργία πολιτών που εμφορούνται με δημοκρατικά ιδεώδη, όπως: πίστη στην αξία της δημοκρατίας, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σεβασμός στους νόμους, πίστη στην κοινωνική δικαιοσύνη και την ίση μεταχείριση, σεβασμός και ανοχή στη διαφορετικότητα, απόρριψη των προκαταλήψεων, του ρατσισμού και των διακρίσεων. Κάποτε, ένας μεγάλος Έλληνας διανοούμενος, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, είπε: «Δεν υπάρχει Δημοκρατία, όπου δεν υπάρχει Παιδεία. Μόνο άτομα με πραγματική Παιδεία μπορούν να συγκροτήσουν μια Δημοκρατία και ακριβώς αυτή η Παιδεία λείπει πέρα από το ανεκτό όριο στις περισσότερες από τις σύγχρονες Δημοκρατίες». 

Πέραν τούτου, στη σύγχρονη παγκόσμια πολυπολιτισμική κοινωνία που ζούμε, στην  Κοσμόπολη, όπως την αποκαλούν αρκετοί,  κατισχύει η τάση για παροχή μιας πολύπλευρης και πολυδιάστατης παιδείας, που θα καθιστά ικανό τον πολίτη να κατανοεί τα προβλήματα που αφορούν, όχι μόνο τη χώρα του, αλλά και την παγκόσμια κοινότητα, όπως είναι οι κίνδυνοι για το περιβάλλον.

Προς τούτο, σημαντικός είναι  ρόλος της παιδείας προκειμένου να καλλιεργήσει στον πολίτη την περιβαλλοντική συνείδηση. Η ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης θα βοηθήσει τον άνθρωπο να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του, ώστε να μειωθούν  οι συνέπειες των εγκλημάτων που διαπράξαμε προς το περιβάλλον.

Όμως, οι πληγές θα παραμείνουν. Δεν πρέπει να εθελοτυφλούμε. Η ζημιά που έγινε στο φυσικό περιβάλλον είναι ανεπανόρθωτη. Η παρουσία και δραστηριότητα του ανθρώπου πάνω στη Γη έχει αφήσει ανεξίτηλα το στίγμα του στον πλανήτη μας. 

Δυστυχώς, η καταστροφική δραστηριότητα του ανθρώπου συνεχίζεται. Η αύξηση της θερμοκρασίας, αν συνεχιστεί, πιστεύεται ότι θα έχει δραματικές συνέπειες, καθώς θα καταστήσει πολύ σύντομα το γήινο περιβάλλον ιδιαίτερα εχθρικό για πολλά είδη ζωής, περιλαμβανομένου του ανθρώπου.

Στις επείγουσες προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας, οι πολιτικοί ηγέτες των πλούσιων χωρών, παλαιών και νεοφανών, προσκολλημένοι στο  μοντέλο της αχαλίνωτης ανάπτυξης, χρονοτριβούν, με διάφορες δικαιολογίες, στο να χαράξουν τις κατάλληλες πολιτικές, θεωρώντας ότι μια φιλικότερη προς το περιβάλλον πολιτική συγκρούεται με μείζονα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Ας ελπίσουμε πως, έστω και τη δωδεκάτη, οι κοινωνίες των ανεπτυγμένων χωρών, με επαρκώς ανεπτυγμένη περιβαλλοντική συνείδηση, θα αναγκάσουν τους ηγέτες τους να αλλάξουν μυαλά, για να περισωθούν όσα μπορούν να περισωθούν. 

Επίσης, στόχος της πολιτείας θα πρέπει να είναι όπως, με την παιδεία,  εξαλείψει τη ξενοφοβία και την ομοφοβία. και εμφυσήσει στους πολίτες τον σεβασμό και την  ανοχή στους άλλους συνανθρώπους μας, που είναι διαφορετικοί από εμάς.

Όπως έχω αναφέρει, ένα χαρακτηριστικό του αιώνα μας είναι η πολυπολιτισμικότητα των κοινωνιών. Άνθρωποι από διάφορες χώρες, διαφορετικές θρησκείες, γλώσσες και πολιτιστικές καταβολές, καλούνται να συμβιώσουν και να συνεργαστούν. Το φαινόμενο της πολυπολιτισμικότητας το ζούμε και εμείς έντονα στον τόπο μας. Θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε μαζί με αυτούς τους άλλους συνανθρώπους μας,  που διαβιούν στην Κύπρο και δεν είναι ομοεθνείς μας.  Μαθαίνω να συνυπάρχω και να συμβιώνω με τους άλλους, προϋποθέτει ικανότητα κατανόησης των άλλων, σεβασμό της ιστορίας, των παραδόσεων, της πολιτιστικής τους κληρονομιάς .

Φαίνεται ότι η πιο πάνω νέα κατάσταση πραγμάτων δεν συνειδητοποιήθηκε από μια μερίδα πολιτών και, έτσι, ξενοφοβικές ρατσιστικές συμπεριφορές παρατηρούνται τόσο στην Κύπρο όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Μάλιστα, τελευταία, παρατηρείται έξαρση του φαινομένου, λόγω, κυρίως, της μεγάλης εισροής προσφύγων, που προκάλεσε το ταχύτατα διευρυνόμενο χάσμα, που χωρίζει τους προνομιούχους λαούς των χωρών του Bορρά και της Δύσης  από τους άλλους που μαστίζονται από υποσιτισμό και αρρώστιες.

Το θέαμα των απελπισμένων προσφύγων αποτελεί στίγμα για τον πολιτισμό μας. Αυτοί οι άνθρωποι,  που  καταταλαιπωρούνται, πνίγονται και γίνονται και αντικείμενο άγριας εκμετάλλευσης, αυτοί   οι εξαθλιωμένοι  πρόσφυγες,  είναι θύματα κάποιων αδίστακτων ισχυρών Δυνάμεων που αποφάσισαν να επέμβουν στις χώρες τους - με τον ένα ή τον άλλον τρόπον, πρόσφατα ή στο απώτερο παρελθόν - για να εξυπηρετηθούν τα οικονομικά και γεωστρατηγικά τους συμφέροντα. Μπορεί, αρκετοί από αυτούς να είναι θύματα της γεωγραφίας, αλλά η κλιματική αλλαγή έχει επιτείνει το πρόβλημα. Την κλιματική αλλαγή την προκάλεσαν τα αναπτυγμένα κράτη. Εύχομαι να μην έλθει ποτέ η ώρα που τα παιδιά ή τα εγγόνια μας να έχουν την ίδια μοίρα.

Σε αυτόν  τον «κατάλογο της απελπισίας», τα πιο τραγικά θύματα είναι τα πιο άφταιγα,  τα παιδιά. Για τα παιδιά αυτά, το μοναδικό τους πρόβλημα είναι η διασφάλιση του πιο θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος, του δικαιώματος της ζωής. Με κυνηγούν και θα με κυνηγούν οι τραγικές φιγούρες των πνιγμένων παιδιών στα νερά του Αιγαίου, του  Αϊλάν Κούρντι  και πολλών άλλων.

Στο σημείο αυτό, θέλω να κάνω μια παρένθεση και να κάνω ξεκάθαρο ότι δεν  παραγνωρίζω τις ιδιαιτερότητες που έχει το πρόβλημα στη μικρή και ημικατεχόμενη πατρίδα μας, λόγω, κυρίως, της απάνθρωπης εργαλειοποίησης, από μέρους της Τουρκίας, των παράτυπων μεταναστών. Παράλληλα, όμως, δεν μπορώ να παραβλέψω τα λάθη και τις παραλείψεις που έγιναν για αντιμετώπιση του προβλήματος και, ειδικά, αναφορικά με τους αιτητές πολιτικού ασύλου των οποίων οι αιτήσεις είναι, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, έκδηλα απαράδεκτες. Αποτέλεσμα αυτών των αδυναμιών του συστήματος εξέτασης των αιτήσεων, είναι ο υπερπληθυσμός στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης προσφύγων και τα σοβαρά προβλήματα που κατά καιρούς προκαλούν άτομα που, κανονικά, δεν έπρεπε να βρίσκονται στην Κύπρο.

Όμως, τα όσα αναφέρω αμέσως πιο πάνω, δεν αναιρούν τις διαπιστώσεις για ξενοφοβία και ρατσισμό. Αισθάνομαι ντροπή για λογαριασμό αυτών των  κατοίκων του Ζυγίου, που πριν μερικά χρόνια, προσπάθησαν  να εμποδίσουν τη μετατροπή παλιού στρατοπέδου σε κέντρο φιλοξενίας «ασυνόδευτων παιδιών». Αυτά τα παιδιά δεν ήταν μίασμα. Ήταν  παιδιά που έχασαν τους δικούς τους, είτε στον πόλεμο είτε στο τραγικό ταξίδι της προσφυγιάς, είτε τους αποχωρίστηκαν για να διασωθούν,  τουλάχιστον, αυτά. 

Συναφές είναι και το θέμα της ομοφοβίας, της προκατάληψης προς την ομοφυλοφιλία. Ομοφοβία (ή ομοφυλοφοβία ή ομοερωτοφοβία) είναι ο φόβος, η αποστροφή, οι διακρίσεις σε βάρος των ομοφυλόφιλων.  Είναι, πραγματικά λυπηρά τα όσα εκστομίστηκαν, πριν μερικά χρόνια, από το στόμα της τότε εκκλησιαστικής ηγεσίας.  Θεώρησε την ομοφυλοφιλία ως  εκτροπή και αμαρτία.  Θεώρησε, επίσης,  την ομοφυλοφιλία ανηθικότητα και ανωμαλία και,  για τούτο,  εξήγγειλε την πρόθεσή της να ιδρύσει «σχολεία ήθους»,  που θα βγάζουν μόνο ετερόφυλα παιδιά. Τέτοια συμπεριφορά, απόρροια ενός ομοφοβικού συνδρόμου, κάθε άλλο παρά συνάδει με τη διδασκαλία του Ιησού που είχε ως  κεντρικό πυρήνα την αγάπη,  την αγάπη «προς τον πλησίον». «Πλησίον» είναι ο κάθε συνάνθρωπός μας, με προεξέχοντες αυτούς που είναι δυσκολότερο να αγαπήσουμε: τους ξένους, τους διαφορετικούς, τους αντίθετους. Να τους αγαπήσουμε ενεργητικά, αναγνωρίζοντάς τους ως ισότιμους, και αγωνιζόμενοι για την εξάλειψη των ανισοτήτων που φωλιάζουν στην ψυχή μας αλλά και στην κοινωνία. Σήμερα,  οι επιστήμονες έχουν καταλήξει  στο συμπέρασμα ότι η ομοφυλοφιλία δεν είναι ψυχική ασθένεια ή ανωμαλία. Οι έρευνες που έχουν γίνει, έχουν καταδείξει ότι τόσο η ετεροφυλοφιλική συμπεριφορά όσο και η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά, είναι φυσιολογικές πτυχές της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να ταξινομηθεί η ομοφυλοφιλία ως μια ψυχική διαταραχή. Στις 17/5/1990 χαρακτηρίστηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως απόλυτα υγιής ο ομοερωτικός προσανατολισμός. Στις 19/1/2006 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ψήφισμά του, κάλεσε τα κράτη-μέλη της Ε.Ε να αναλάβουν δράσεις για την εξάλειψη των ομοφοβικών διακρίσεων. 

Άλλος στόχος, τελευταίος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικός, είναι να αποκτήσουν οι πολίτες ιστορική αυτογνωσία. Δυστυχώς, η κοινωνία μας είναι μια κοινωνία με ιστορική γνώση αποσπασματική και διαστρεβλωμένη. Μαθαίνουμε μια ιστορία διαποτισμένη από μύθους. Όπως παρατηρεί ο γνωστός ιστορικός Παύλος Ν. Τζερμιάς, πρώην καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης,  «στην Ελλάδα και στην Κύπρο, η ιστορία και οι ιδρυτικοί μύθοι αποτελούν, κατά κανόνα, ουσιώδες τμήμα του πυρήνα της συλλογικής ταυτότητας και αναμεταδίδονται από ομάδα σε ομάδα και από γενεά σε γενεά». (Παύλος Ν. Τζερμιάς, Η Κύπρος, από την αρχαιότητα ως την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Τόμος Ι, σελ.2).

Η έλλειψη ιστορικής αυτογνωσίας επιτρέπει τη δημιουργία ενός αρρωστημένου εθνικισμού, που βασίζεται στο ψέμα. Ένας λαός ο οποίος έχει ιστορική αυτογνωσία διαπνέεται και από υγιή πατριωτισμό. Όταν η εθνική  ταυτότητα ενός λαού διαμορφώνεται στη βάση μύθων, ο πατριωτισμός του στηρίζεται σε σαθρά θεμέλια. «Εθνικό είναι ό,τι είναι αληθές» μας διδάσκει ο Διονύσιος Σολωμός. Θα πρέπει να θυμόμαστε αυτή τη φράση κάθε φορά που ο εθνικός φανατισμός και η ιστορική τύφλωση και μυθολογία, μας οδηγούν σε απώλεια του κριτικού πνεύματος. Η παραπλανητική εξιδανίκευση προσώπων και γεγονότων, με τη συνδρομή αποσιωπήσεων,  μπορεί να καλλιεργεί ευχάριστες αυταπάτες, αλλά, παράλληλα, οδηγεί στη στρέβλωση και παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας.

Ως επίμετρο της ομιλίας μου, ας μου επιτραπεί να παραθέσω τα πιο κάτω βαθυστόχαστα λόγια του Άγγλου ποιητή και ιερωμένου John Donne (1572-1631): «Ο θάνατος κάθε ανθρώπου με ελαττώνει, γιατί ανήκω στην ανθρωπότητα. Και γι αυτό, μην στέλνεις να ρωτήσεις για ποιόν χτυπάει η καμπάνα. Χτυπάει για σένα». Την προτελευταία φράση την έκανε διάσημη ο Ernest Hemingway, επιγράφοντας, με αυτή,  το μυθιστόρημά του για τον εμφύλιο πόλεμο της Ισπανίας.

Ευχαριστώ, για την προσοχή σας.